Πόσο συχνά ακούμε τη λέξη τοξικότητα; “Τοξικός” άνθρωπος, “τοξική” σχέση… μήπως και “τοξική” χρήση της λέξης τοξικότητα; (!)

Και τοξική χρήση των ψυχολογικών εννοιών;
Πόσες ψυχολογικές έννοιες και ορολογίες έχουν εισβάλλει στην καθημερινή μας συζήτηση;

Λέξεις όπως όρια, νάρκισσος, χειριστικός… καθώς και λέξεις που παραπέμπουν σε ψυχικές/συναισθηματικές καταστάσεις που ενίοτε αποτελούν και διαγνώσεις (όπως κατάθλιψη, ocd, διατροφικές διαταραχές κ.α.) χρησιμοποιούνται στις μέρες μας κατά κόρον.

Εύκολα οι άνθρωποι μπαίνουν πια σε ταξινομήσεις του εαυτού τους και των άλλων.

Ακολουθώντας τον παλμό της εποχής και την κυριαρχία των social media στη ζωή μας, δεν θα μπορούσε να λείπει και ο κλάδος της ψυχολογίας. Η πρόσβαση σε όλες αυτές τις πληροφορίες, δεν είναι απλά εύκολη, αλλά σε κάποιο βαθμό ενδεχομένως να είναι και αναπόφευκτη.

Ψυχολογικά ποστ που προειδοποιούν τους ανθρώπους τί και ποιούς να αποφύγουν, τί είναι ανησυχητικό και τί όχι ξεπροβάλλουν σε μεγάλη έκταση… Μου μοιάζει σα να περνούν οι περισσότεροι άνθρωποι το “σύνδρομο του φοιτητή της ιατρικής”, που ενδεχομένως να περνούν και οι φοιτητές/ριες ψυχολογίας… και με άλλα λόγια θα ήθελα να πω πως, αν ψάχνουμε να κατατάξουμε τον εαυτό μας σε μια κατηγορία, είναι πολύ εύκολο να το κάνουμε. “Η συζήτηση για προβλήματα δημιουργεί προβλήματα, η συζήτηση για λύσεις δημιουργεί λύσεις”, έχει πει ο αγαπημένος μου Steve De Shazer.
Όλη αυτή η γνώση μας χρειάζεται; Αναρωτιέμαι… Είμαστε έτοιμοι για αυτή τη γνώση;

Φοβάμαι πως δεν μιλούμε για γνώση αλλά για γενικεύσεις… οι οποίες γενικεύσεις μας περιορίζουν. Δε βλέπω να εξυπηρετεί σε κάτι αν π.χ. θεωρήσω ότι κάποια φίλη ή φιλος μου είναι νάρκισσος. Αν αντιλαμβάνομαι κάτι ως τοξικό και παίρνω απόσταση από αυτό, μπράβο μου αν μπορώ να παίρνω απόσταση από κάτι που δεν μου κάνει καλό. Αλλά το τί θα είναι τοξικό για τον καθένα δεν μπορεί να μας το πει ένα ποστ, ούτε κανένα εγχειρίδιο. Κάτι που είναι τοξικό σήμερα μπορεί να μην είναι αύριο, ή μπορεί και να είναι. Και τα όρια, ναι είναι πολύ σημαντικά αλλά θέλει προσοχή και αυτό γιατί με τόσα όρια στο τέλος μπορεί να μείνουν και όλοι μόνοι τους.

Κάπως… ίσως τελικά είναι πιο ρευστά από όσο ίσως θα ήθελε ο κόσμος να είναι… είναι πιο απρόβλεπτα και πιο ασαφή. Είμαστε απρόβλεπτοι οι άνθρωποι ακόμα και αν δείχνουμε προβλέψιμοι κάποιες φορές. Ούτε λύσεις έτοιμες υπάρχουν, ούτε απαντήσεις.

Και για να αποφευχθούν οι παρεξηγήσεις, δεν προτείνω να σταματήσουν τα ψυχολογικά ποστ, ούτε να φύγουμε οι ψυχολόγοι από τα social media, καθώς ακολουθούμε κι εμείς το πνεύμα της εποχής, άλλοτε από άποψη, άλλοτε ως “έρμαια” της εποχής αυτής, σε μια προσπάθεια κι εμείς να ισορροπήσουμε σε ένα δίπολο ανάμεσα στο ποιοί είμαστε και στο ποιοί θέλει η εποχή να είμαστε. Απλά ήθελα να μοιραστώ μαζί σας κάποιες σκέψεις σχετικά με την υπερβολική, κατά την γνώμη μου και άκριτη χρήση των ψυχολογικών εννοιών και να σας προσκαλέσω σε μια άλλη οπτική. Σε μια οπτική που δεν ξέρω αν χωράει γιατί κάποιες φορές η οπτική της αναζήτησης ελλειμμάτων ίσως να οδηγεί σε μια αποποίηση ευθυνών π.χ. δεν φταίω εγώ, είναι νάρκισσος, οπότε δεν μπορώ να κάνω κάτι για να το αλλάξω ή αυτό που μου συμβαίνει έχει την τάδε ονομασία, κι έτσι δεν μπορώ να κάνω κάτι για να το αλλάξω, και για αυτό μην μου ζητάτε να αλλάξω! Ενδεχομένως αυτή η οπτική να “βολεύει” κάποιες φορές αλλά και ίσως να μας εγκλωβίζει.
Η οπτική στην οποία σας προσκαλώ είναι η συστημική οπτική, η αποθεματική οπτική. Εκεί όπου κάθε σύμπτωμα και κάθε “προβληματική” συμπεριφορά είναι δούρειος ίππος μιας ανάγκης. Εκεί που δεν με νοιάζει να απαντήσω στο γιατί το κάνεις αυτό αλλά στο ποιά ανάγκη σου φωνάζει όταν το κάνεις αυτό. Εκεί που αναδύονται οι δυνατότητες, οι επιλογές και η ευθύνη του ατόμου ως ενεργού δράστη της ζωής του.

Νομίζω προτιμώ να πάω από εκεί. Με συμφέρει να πάω από εκεί…

Χριστίνα Ευθυμίου, Ψυχολόγος MSc